a) Moğollarla Muharebe (XIII.asrın ikinci yarısı) :

Ertuğrul Gazi, oymağına oturması için tahsis edilen topraklara maiyeti ile birlikte giderken, harbe tutuşmuş Moğol ve Selçuklu askerlere rast gelmişlerdir. Yenilmek üzere olan Selçuklu askerlerinin yanında savaşa iştirak ederek, muavenetle Selçuklular’ın galibiyetini sağlamışlardır. Bu savaşın neticesinde Kayıhanlılar, Selçuklu Sultanı Alaeddin Keykubat tarafından mükafatlandırılmışlar ve kendilerine yurt tahsis edilmiştir. Ertuğrul Gazi ve maiyetindekiler ibraz ettikleri bu hareket ile mütenasip takdir ve teşrifat-ı sultaniyeye mahzar olmuşlardır.

b) Yassıçemen Muharebesi (XIII.asrın ikinci yarısı) :

Selçuklu ordusu ile Harezmşah ordusu arasındaki savaşta Ertuğrul Gazi ve maiyetindekiler, savaşta Selçuklu ordusunun saflarında yer almışlar ve Selçuklu Sultanı Alaeddin Keykubat’ın zafer kazanmasında etkili olmuşlardır. Sultan Alaeddin Keykubat, Ertuğrul Gazi ve maiyetindeki Kayıhanlılar’a gösterdikleri muvaffakiyetlerden dolayı ikram ve ihsanlarda bulunmuştur.

c) İnegöl Akını (XIII.asrın ikinci yarısı) :

Ertuğrul Gazi, bütün maiyeti ve oğulları ile, Konya Selçuklu Sultanı Alaeddin Keykubat’ın Rum ordusu üzerine yaptığı sefere Sultanönü’nde iltihak etmişlerdir. Sultan, Ertuğrul Gazi’yi akıncı kuvvetlerine başbuğ yapmıştır. Ertuğrul Gazi Ermenibeli’ne giderek, Yenişehir ovasında düşman Rum ordusu ile harbe tutuşmuş ve üç gün geceli-gündüzlü muharebeden sonra (İznik İmparatorunun Rumeli’den Aktav Tatarlarını takviye etmesine rağmen) galip gelmiştir. Ertuğrul Gazi düşmanı İnegöl’e kadar takip etmiş ve pek çok ganimet elde etmiştir. Sultan Alaeddin Keykubat, bu yararlılıktan dolayı Kayıhanlılar’ı mükafatlandırmıştır.

d) Karacahisar’ın Fethi (XIII.asrın ikinci yarısı) :

Ertuğrul Gazi ve maiyetindekiler Domaniç’te uca yerleştirildiği sırada bölge Karacahisar ve diğer kalelerin tekfurlarının denetiminde bulunuyordu. Karacahisar tekfuru, Kayıhanlılar Domaniç’e yerleştikten birkaç sene sonra hakimiyet alanına yerleşen Kayıhanlılar’ı akınları ile rahatsız ederek Selçuklu arazisine tecavüz eder. Karacahisar tekfuru Ertuğrul Gazi’yi rahatsız etmekle kalmamış, Konya Sultanı’na karşı olan sorumluluklarını da yerine getirmemiştir.

Ertuğrul Gazi, tekfurun saldırılarından kurtulmak için Sultan Alaeddin’den yardım ister.
Kayıhanlılar, yardıma gelen Selçuklular ile birlikte Karacahisar kalesini kuşatırlar. Fakat Moğol tehlikesi nedeniyle Sultan Alaeddin ordusuyla doğuya gitmek zorunda kalmış ve muhasara işini Ertuğrul Gazi’ye bırakmıştır.

Kayıhanlılar, uzun bir muhasaradan ve kaledekilerin müteaddit huruc hareketlerini kırdıktan sonra nihayet harben zapta muvaffak olmuşlardır. Ertuğrul Gazi, yakalanan tekfuru (Bizans valisi) ve alınan ganimetleri Sultan Alaeddin’e göndermiştir.

NOT: Bir müddet sonra tekrar elden çıkan Karacahisar’ı daha sonra 1291 yılında Osman Gazi tekrar zaptedecektir.

2) Küçük Kardeşi Osman Gazi ile Birlikte Katıldığı Muharebeler:

a) Ermenibeli (Pazaralanı/Pazarköy) Muharebesi (1284) :

Ertuğrul Gazi’nin vefatından sonra (1281) komşu Rum tekfurları ile hoş geçinmek siyasetine devam edilmiştir. Fakat bu hal uzun sürmemiş, Kayıhanlılar Ertuğrul Gazi devrine ait stratejiyi değiştirmişlerdir.

İnegöl tekfuru ile Kayıhanlılar arasındaki münferat Ertuğrul Gazi’den beri devam ediyordu. İnegöl tekfuru (valisi), Kayıhanlılar’ın aşiret ve oymaklarının yaylaya gidiş ve gelişlerinde rahat vermiyor, bazen de bu yüzden çarpışmalar oluyordu.

İnegöl tekfuru, Kayıhanlılar’ın güçlerinin günden güne arttığını, bunu ileride kendileri için tehlike oluşturacağını ileri sürerek komşu tekfurları Kayıhanlılar aleyhine kışkırtıyordu. Bilecik tekfuru bu durumu Kayıhanlılar’a haber verdi. Kayıhanlılar daha erken davranarak, civardaki Rum tekfurları arasında en kuvvetlisi bulunan İnegöl tekfurunun şerrinden kurtulmak ve İnegöl’ü zaptetmek için harekete geçtiler.

Lakin İnegöl tekfuru Kayıhanlılar’ın bu niyetinden ve tedarikinden haberdar olarak tedbir aldı ve Ermenibeli’nde bir pusu kurdu. Kayıhanlılar’da kurulan bu pusudan casuslar yoluyla haberdar oldu. Kayıhanlılar bu pusuyu öğrendiler, buna rağmen Hakk’a sığınarak bu kuvvetli düşman ile çarpışmaktan çekinmediler ve doğrudan pusunun üzerine yürüdüler. Kayıhanlılar’ın hiçbir destek almadan beylik olarak Bizans ile ilk teması gerçekleşti. Burada kanlı bir savaş oldu. Bu savaşta Saru Batu Savcı Bey’in oğlu Bayhoca şehit düştü. Savaş alanı yakınlarındaki Hamzabey köyüne defnedildi.

Kayıhanlılar’ın ilk muharebesi addedilen Ermenibeli muharebesinde tam olarak muvaffak olunamamıştır.

b) Kulacahisar’ın Fethi (1285) :

Ermenibeli muharebesinden sonra Kayıhanlılar tarafından İnegöl’e yakın bir mesafedeki Kulacahisar kalesi basıldı. Kulacahisar halkı teslim oldu, kale zaptedildi.

c) Domaniç / İkizce Muharebesi (1287) :

Kayıhanlılar’ın İnegöl’e (Kulaca’ya) doğru genişleyerek tehditkar bir durum alması, İnegöl tekfuru ile Karacahisar tekfurunun birleşmesine sebep oldu. İnegöl ve Karacahisar tekfurunun kuvvetlerinden oluşan müttefik Bizans ordusu, Karacahisar tekfurunun yeğeni Kalanoz/Keloz adlı bir kumandanın idaresinde harekete geçirilerek Domaniç’e sevkedildi.
Domaniç’e yakın İkizce (Alçay/ Akmeşhed) mevkiinde Kayıhanlılar’ın savletiyle başlayan muharebe, Saru Batu Savcı Bey ve Osman Bey’in secaat ve müdebbirane hareketi sayesinde, düşman bozularak kaçtı. Zafer kazanıldı ise de Saru Batu Savcı Bey Alçay/Akmeşhed mevkii yakınındaki çam korulukta, bir çamın (kandilliçam) dibinde şehit düşmüştür. Saru Batu Savcı Bey’in şehit olduğu yer, Domaniç’e bağlı Çokköy-Karaköy-Küçükköy arazi sınırlarının kesiştiği yer olan Alçay/Akmeşhed mevkiindedir.

Selçuklu Sultanı Saru Batu Savcı Bey’in şehadetini öğrenince üzülmüş, Osman Gazi’ye Karacahisar’a İnegöl’e karşı harekete geçmesini bildirmiş, bunun üzerine Karacahisar ve İnegöl feth edilmiştir

KAYIHANLILAR’IN  BATIYA  GÖÇÜ  ve  SARU  BATU  SAVCI  BEY’İN   KONYA’YA   İZAMI

Oğuzların batıya göçleri iki aşamada olmuştur:

1) Göç : Türkmenlerin Selçuklular önderliğinde 1020’lerden başlayarak Azerbaycan’a gelmeleri ve Anadolu’ya akınları ve nihayet Büyük Selçuklu Sultanı Alparslan’ın 1071’de Malazgirt zaferiyle Bizans Anadolu’sunu iskana açmasıdır. Bizans direnci yıkıldığından birkaç yıl sonra Türkmenler Ege denizine  kadar tüm Anadolu’yu fethettiler. Rum ahali kıyılara kaçıyor veya şehirlerde yeni gelenlere uzlaşma içinde hayatlarını sürdürüyorlardı.

2) Göç : İran’da Büyük Selçuklu Devleti’nin çöküşü Harezmşah’ların yükselişi döneminde 12.asrın ikinci yarısında Anadolu’ya yeni bir Türkmen göçü kaydedilmiştir. Asıl ikinci bu büyük göç (kavimler göçü gibi), 1220’lerden sonra doğudan gelen yıkıcı, acımasız Moğol istilası sonucu Türkmenlerin Orta Asya’dan ve yoğun yerleşme merkezleri olan Azerbaycan’dan Anadolu’ya göçleridir. Moğollar Oğuz oylarını batı sınırlarına sürmeye çalışıyorlardı.

Ertuğrul Bey’in ecdadı ve mensup olduğu boy Anadolu’nun ilk açılışında, yani XI.asrın ikinci yarısında Sultan Tuğrul Bey ve Alp Arslan’ın ümerasının maiyetinde olarak, Ahlat bölgesine gelmişlerdir.

XIII.asrın ilk yarısı sona ererken kendisine bağlı Türkmenlerle birlikte Anadolu’ya gelen Ertuğrul Gazi  Muş, Malazgirt, Eleşkirt, Sürmeliçukur, Amasya, Mardin, Elbistan, Halep, Caber, Şam, Çukurova, Urfa, Diyarbakır, Erzurum, Pasin, Kayseri, Kızılırmak vadisi, Sivas, Kırşehir, Ankara-Karacadağ’a kadar uzanan bir yolculuktan sonra Selçuklu Sultanı tarafından Domaniç ve Söğüt’e yerleştirilmişlerdir.

Saru Batu Savcı Bey’in Konya’ya İzamı

Ertuğrul Gazi aşiretiyle Anadolu’ya gelirken gaza ve fütuhata iştirak etmek, vatan tutacak bir yer elde etmek için faaliyete geçti. Ertuğrul Gazi bu gayesine ulaşmak için en büyük oğlu Saru Batu Savcı Bey’i hediyelerle Konya’ya Anadolu Selçuklu Sultanı I.Alaeddin Keykubat’ın huzuruna göndererek, Anadolu içinde Kayıhanlılar’a bir münasip yer tayin ve tahsis etmesini rica etti..

Sultan Alaeddin Keykubat bu durumdan memnun olarak Saru Batu Savcı Bey’i taltif etti. Kayıhanlılar’a karargah olacak yerler tayin eyledi ve bir çok iltifat ve riayetler etti. Sultan önce Ankara-Karacadağ’ı sonra Domaniç ve Söğüt’ü yaylak-kışlak olmak üzere tahsis (ikta/tımar) ile Rum hududu ve bozgunculara karşı o cihetten muhafazaya memur eyledi. Sultan I.Alaeddin Keykubat, babası Ertuğrul Gazi’yi serhate uç beyi olarak tayin etti. Böylelikle Kayıhanlılar’ın Anadolu’daki beyi  Ertuğrul Gazi bütün yönetim ve siyaset usullerine vakıf, bir Selçuklu devlet adamı oldu.

Saru Batu Savcı Bey, babasını  sevindirici bu hayırlı haberle geri döndü.

* BİR HATIRLATMA:

Osmanlı Devleti’nin Kuruluş Devrindeki 3 Savcı Bey’in  Karıştırılma Meselesi

Osmanlı Devleti’nin kuruluş devrinde üç tane Savcı Bey vardır. Maalesef bu üç şahsiyet birbiriyle karıştırılmaktadır. Bu hususu kronolojik olarak açıklamak gerekirse :

1) Ertuğrul Gazi’nin oğlu Savcı Bey: Asıl ismi Saru Batu Bey’dir. Domaniç’e bağlı Çokköy-Karaköy-Küçükköy arazilerinin kesiştiği nokta olan Alçay/Akmeşhed mevkiindeki çam koruluk içinde medfundur. Saru Batu Savcı Bey’in Domaniç’teki kabri makam olmayıp esas kabridir.(Bu konuda bakınız: “Kuruluşun Toprağı Domaniç” kitabı, s.98-99)

2) Osman Gazi’nin oğlu Savcı Bey: Söğüt’te dedesi Ertuğrul Gazi’nin yanında medfundur. Genç yaşta vefat etmiştir veya şehit olmuştur. Akıbeti hakkında yeterli bilgi mevcut değildir.

Kendisiyle ile ilgili pek az malumat vardır: Osman Gazi’nin, Köprühisar fethini (1302) müteakip, İlhanlı hükümdarı Gazan Mahmut Han’ın Suriye seferi için emrine imtisalen ve diğer Anadolu beyliklerinin yaptığı gibi, Anadolu valisi Çoban Bey’in maiyetine oğlu Savcı Bey idaresinde bir müfreze göndermiştir. Mevsim kış şartlarının olumsuzluğundan dolayı Savcı Bey’in kuvvetleri geri dönmek zorunda kalmıştır.

3) I.Murat Hüdavendigar’ın oğlu Savcı Bey: Bursa’da Osman Gazi türbesinin içinde medfundur. Kendisi ile ilgili tarihi kaynaklarda bir çok rivayetler vardır: I.Murat 1385 yılında Rumeli taraflarında yeni bir sefere çıkacağı sırada, Anadolu muhafazasına 3 oğlunu bıraktı. Bunlardan Bayezit’e merkezi Kütahya olan Germiyan  ve Hamit ilini, ortanca oğlu Yakup Çelebi’ye Karesi ilini, küçük oğlu Savcı Bey’e de Bursa’yı, idare ve muhafaza etmek üzere tevdi eyledi. Savcı Bey, hükümet merkezinde yalnız kalınca, gençlik saikası ile, her halde etrafındaki bazı fesat ehli tarafından yanlış yola sevkedilerek, istiklal davasına kapılmış, bir rivayete göre; Rumeli’yi babasına bırakıp Anadolu’yu kendi almak istemiş, böylece Bursa’da Osmanlı tahtına cülus eylemiş ve hazineyi zaptedip, adamlarına dağıtmış ve kendi adına hutbe okutmuş idi. Bu haberi alan padişah derhal Edirne’den döndü. Gelibolu’dan geçerek, Anadolu yakasına geçince, oğlunun hareketinden haberi yokmuş gibi davranıp, Savcı Bey’i Biga taraflarında beraberce ava çıkmağa davet ve Bursa’dan hareketle kendisini karşılamasını emretti. Bu mealde bir menşuru alan Savcı Bey ise asker toplayıp, savaşa hazırlandı ve Bursa’dan kalkıp, Kite ovasında askerini harp nizamında tertipledi. Sultan Murad ordusu ile yaklaşınca, Nilüfer suyu kenarında oğlunun kuvvetlerinin mevzi almış olduğunu gördü. Fakat asiler dayanamayıp, perişan oldular ve Savcı Bey’de ele geçirilerek, basının huzuruna getirildi.

Kendisine yapılan nasihat ve irşadlara karşı küstahça bir tavır takınıp, itaat ve inkiyattan uzak olduğu ve padişaha karşı hoşa gitmeyen bir şekilde mukabelede bulunduğu görülünce, af ve merhametten uzak tutuldu ve evvela gözlerine mil çekilmek, sonra da idam edilmek sureti ile cezalandırıldı.

[Show as slideshow]